چهارشنبه 22 آبان 1398

آشنایی با آزمون مهارت(Proficiency Test)

یکی از مهمترین ابزارها جهت حصول اطمینان از اندازه گیری ها و کیفیت خدمات آزمایشگاه ها ، ارزیابی عملکرد فنی آنها است. سنجیده ترین شکل این ارزیابی، شرکت در آزمونهای مهارت مستقل (Proficiency Test : PT) است.

آزمون مهارت، روشی است که در آن نتایج آزمایشگاه در مقایسه با سایر آزمایشگاههای مشابه، به وسیله مرجع بی طرف (PT provider) ارزیابی می شود. این مرجع مستقل براساس الزامات استاندارد INSO-ISO-IEC 17043 به مقایسه منظم نتایج یک آزمایشگاه با مقادیر واقعی اقلام تحت آزمون (PT item) می پردازد.

جهت برنامه ریزی و اجرای آزمون مهارت، مراحل زیر توسط مرکز آزمون مهارت برنامه ریزی و اجرا می شود:
  • طراحی و تدوین الگوی آزمون مهارت (Scheme): در الگوی آزمون مهارت اقلام PT، روش تایید همگنی و پایداری اقلام، تخمینی از آزمایشگاه‌های مجاز به شرکت در آزمون و تعداد احتمالی آنها، روش انجام آزمون، نحوه تعیین مقدار تخصیص‌یافته(assigned value) برای قلم PT ، نحوه ارزیابی نتایج شرکت کنندگان و زمانبندی اجرای الگو مشخص می شود؛
  • ثبت نام مشارکت کنندگان: بعد از تایید الگوی طراحی شده ، در مهلت مشخص ثبت نام از مشارکت کنندگان (آزمایشگاه های متقاضی شرکت در آزمون مهارت) انجام می شود؛
  • تهیه قلم PT : اقلام PT تهیه و (با حفظ شرایط نگهداری و جابجایی ) برای مشارکت کنندگان ارسال می شود؛
  • گزارش نتایج آزمون توسط مشارکت کنندگان : مشارکت کنندگان در بازه زمانی مشخص نسبت به انجام آزمون اقدام و گزارش آن را به مرکز آزمون مهارت ارائه می کنند؛
  • تحلیل آماری نتایج و ارایه گزارش آزمون : مرکز آزمون مهارت پس از بررسی نتایج آزمون و حذف داده های اشتباه، با استفاده از روش های آماری مشخص نتایج را ارزیابی و رتبه شرکت کنندگان را اعلام می کند. گزارش عملکرد آزمایشگاه ها، با درج کد محرمانه انحصاری برای هر آزمایشگاه، ارایه می شود تا هر آزمایشگاه قادر به بررسی عملکرد خود در مقایسه با سایرین باشد.
در مواردی که یک نهاد نظارتی متقاضی برگزاری آزمون مهارت برای ارزیابی عملکرد تامین کنندگان خدمات آزمایشگاهی خود باشد ، مراتب به اطلاع شرکت کنندگان خواهد رسید و نتایج آزمون مهارت به نهاد نظارتی نیز ارائه خواهد شد.
مزایا و اهداف اصلی شرکت در آزمون مهارت:
  • تایید شایستگی آزمایشگاه؛
  • ارزیابی عملکرد آزمایشگاه با روشهای کمی و معتبر آماری و مقایسه با آزمایشگاههای مشابه؛
  • شناسایی مشکلات آزمون یا اندازه گیری (به عنوان ابزار مدیریت ریسک آزمایشگاه و بهبود عملکرد)؛
  • مقایسه روش ها و دستورالعمل های مختلف یک آزمون/کالیبراسیون؛
  • مقایسه توانایی های آزمون کنندگان؛
  • تعیین دقت و درستی روش آزمون/کالیبراسیون و عدم قطعیت آن؛
  • بهبود عملکرد آزمایشگاه ها؛
  • تولید مواد مرجع؛
  • افزایش سطح آگاهی و شناسایی نیازهای آموزش کارکنان؛
  • افزایش اعتماد درکارکنان، مدیریت و مشتریان خدمات آزمایشگاه؛
  • افزایش اعتماد و رضایت نهادهای تایید صلاحیت و مراجع قانونی؛
ارزیابی عملکرد و شایستگی آزمایشگاه:
مزیت اصلی آزمون مهارت، ارزیابی عملکرد آزمایشگاه ها برای هدایت یک آزمون، اندازه گیری ویا کالیبراسیون مشخص است. بسیاری از آزمایشگاه ها به صورت کاملا جدا از سایر آزمایشگاه ها عمل می کنند و فرصتی برای مقایسه داده های خود با دیگران ندارند. بدون ایجاد چنین فرصت هایی، همواره ریسک وجود خطا، گرایش(Bias) یا اختلاف عمده در نتایج هر آزمایشگاه در مقایسه با آزمایشگاه های مشابه وجود دارد.
آزمون مهارت امکان این مقایسه مستقل را، به روش سنجش داده های هر آزمایشگاه در مقایسه با مقادیر مشخص شده برای اقلام PT(مقدارتخصیص یافته Assigned Value:) و مقایسه با عملکرد سایر آزمایشگاه ها، فراهم می کند. نتایج چنین مشارکت هایی به مدیریت آزمایشگاه کمک می کند تا در صورت کسب نتایج قابل قبول در آزمون مهارت، عملکرد آزمایشگاه را تایید و رضایتبخش ارزیابی کند و موارد غیر قابل قبول را به عنوان هشداری برای بررسی و کشف مشکلات بالقوه در آزمایشگاه در نظر بگیرد.
اگر برنامه آزمون مهارت به صورت دوره ایی و مداوم اجرا شود، به مدیر آزمایشگاه امکان پایش مداوم قابل مقایسه بودن داده های آزمایشگاهی و اثربخشی عملکرد آزمایشگاه در اندازه گیری های مرتبط را می دهد. ( تایید تکرار پذیری و تجدید پذیری نتایج آزمون/کالیبراسیون)
شناسایی مشکلات آزمون و یا اندازه گیری (به عنوان ابزار مدیریت ریسک و بهبود عملکرد):
اگر نتایج آزمایشگاه در یک برنامه آزمون مهارت نشان دهد که داده یک آزمایشگاه با مقادیر تخصیص یافته برای اقلام PT یا دیگر معیارهای عملکردی قابل مقایسه نیست، باید فرآیند شناسایی منابع خطاهای بالقوه یا عملکرد غیر رضایتبخش آغاز شود. بدون مشارکت در برنامه های آزمون مهارت، منابع خطا آشکار نخواهند شد و آزمایشگاه قادر به اتخاذ اقدام اصلاحی مناسب نخواهد بود. این مسئله، به نوبه خود، منجر به ارائه نتایج ضعیف و غیر قابل اعتماد به مشتریان آزمایشگاه خواهد شد. و در نهایت، چنین خطاهای به از دست دادن شهرت و اعتبار و یا نقض برخی الزامات قانونی ختم خواهد شد. لذا، بکارگیری آزمون مهارت را می توان به عنوان ابزار مدیریت ریسک و بهبود کیفیت آزمایشگاه در نظر گرفت.
مقایسه روش ها و یا دستور العمل های مختلف یک آزمون/کالیبراسیون:
مشارکت برخی آزمایشگاه ها، با هدف بررسی عملکرد آزمایشگاه در استفاده از یک روش آزمون یا اندازه گیری جدید یا غیر معمول است. برای برخی دیگر نیز، مشارکت، فرصت مقایسه نتایج بدست آمده در آزمایشگاه را با استفاده از روش های مختلف در مقایسه با روش های معمول را به دست می دهد. بنابراین PT می تواند به عنوان ابزاری برای صحه گزاری روشهای جدید یا توسعه یافته توسط آزمایشگاه به کار رود.
خود برنامه آزمون مهارت نیز ممکن است مقایسه و خلاصه ای از تمام روش های آزمایشگاهی ارائه نماید. برای فعالیت های جدید یا غیرمعمول، چنین داده هایی بسیار ارزشمند بوده و در آینده به انتخاب متدولوژی مناسب در آزمایشگاه و یا نیاز به بررسی بیشتر برای به کار گیری یک روش جدید، کمک می کنند.
بهبود عملکرد آزمایشگاه ها:
وقتی یک آزمایشگاه از نتایج مشارکت خود در برنامه آزمون مهارت رضایت نداشته باشد، فرصتی برای مدیریت آزمایشگاه فراهم می گردد که به بررسی حوزه هایی که منجر به بهبود عملکرد در آزمون های آتی می شوند، بپردازد. به عنوان مثال، آموزش های بیشتر کارکنان، انتخاب روش های جدید و یا تغییر یافته، ارتقاء کنترل کیفیت داخلی نتایج آزمون/ کالیبراسیون، بهبود تجهیزات، کالیبراسیون یا جایگزینی آنها و ....
آموزش کارکنان:
اغلب برنامه های آزمون مهارت، به عنوان یکی از اهداف خود، ارائه یک متدولوژی مناسب آزمون/کالیبراسیون و تخصیص عدم قطعیت منطقی آن را در نظر دارند که برآمده از ارزیابی نتایج حاصل از اجرای الگو و نتایج ارائه شده توسط مشارکت کنندگان است. این برنامه ها نقش آموزشی برای مشارکت کنندگان دارند یا به صراحت در گزارش های آزمون مهارت به نقاط ضعف و قوت آزمایشگاه ها اشاره و آموزشهای مورد نیاز برای کارکنان آنها را پیشنهاد می کنند.
افزایش اعتماد در کارکنان، مدیریت و کاربران خارجی خدمات آزمایشگاهی :
عملکرد موفق در یک آزمون مهارت موجب افزایش اعتماد به نفس کارکنان و مدیران مستقیم آنان می شود. حتی مدیرانی که به طور مستقیم تخصص فنی ندارند نیز از این طریق از عملکرد موفق کارکنان در حوزه های بحرانی مسئولیت ها و فعالیت های آزمایشگاه اطمینان می یابند.
کاربران بیرونی خدمات آزمایشگاهی - شامل مشتریان و پیمانکاران و کاربران نتایج آزمون های آزمایشگاهی نیز با توجه به اینکه آزمایشگاه همکار آنان به طور متوالی توسط آزمون های مهارت ارزیابی می شود - نسبت به نتایج آزمون ها و اندازه گیری های ایشان اطمینان بیشتری خواهند داشت.
مقایسه توانایی های آزمون کنندگان:
چنانچه مواد و اقلام مورد آزمون ( قلم PT)، از طریق آزمایشگاه های شرکت کننده، در دسترس بیش از یک فرد آزمون کننده در آزمایشگاه قرار گیرد، هر آزمایشگاه از امکان مقایسه نتایج حاصل از دو یا چند آزمون کننده بهره مند خواهد شد. این مزیت نه تنها موجب مقایسه عملکرد آزمونگر ها می شود، بلکه برای برای آزمون های مرتبط آزمایشگاه، ورودی هایی برای تخمین عدم قطعیت اندازه گیری و براورد عوامل موثر بر آن، ارائه می دهد.
شرکت در آزمون مهارت، به آزمایشگاه اجازه می دهد تا بتواند تکرارپذیری نتایج آزمون کنندگان را، در مقایسه با داده های موجود و یا منتشر شده برای روش های آزمون موردنظر، ارزیابی کند.
تولید مواد مرجع:
در برخی از برنامه های آزمون مهارت، در صورت امکان، مواد پایدار تهیه شده و برای شرکت کنندگان، ارسال می شود. آزمایشگاه می تواند اقلام استفاده نشده یا بقایای اقلام آزمون شده، در کنترل کیفیت داخلی به عنوان ماده مرجع استفاده کند.
در صورت امکان، مقادیر تخصیص یافته برای اقلام PT را می توان به عنوان مقادیر مرجع داخلی برای مقاصدی چون کنترل کیفیت نتایج آزمون/ کالیبراسیون، آموزش کارکنان و ... به کار برد.
تعیین دقت و درستی روش:
بسته به نوع و طراحی آزمون مهارت، برخی الگو ها برای تعیین دقت (تکرارپذیری و تجدیدپذیری) یا درستی روش مفید خواهند بود. در این حالت استفاده از یک روش مشخص برای کلیه شرکت کنندگان در الگو الزام نمی شود و مشارکت کنندگان می توانند به روش انتخابی خود آزمون/ کالیبراسیون و نتایج را اعلام کنند. در گزارش نهایی، عملکرد آزمایشگاه های مختلف که روش های متفاوت را بکار برند با درج کد انحصاری هر آزمایشگاه اعلام می شود. بدین ترتیب هر آزمایشگاه قادر است میزان درستی روش انتخابی خود را در مقایسه با سایرین ارزیابی کند.
رضایت و اعتماد نهادهای تایید صلاحیت:
عملکرد موفق یک آزمایشگاه در آزمون مهارت (یا تصحیح مشکلات بعد از یک عملکرد ناموفق) می تواند اطمینان نهادهای تایید صلاحیت کننده را نسبت به عملکرد و نتایج آزمایشگاه افزایش دهد. مزیت عمده برای آزمایشگاه ها، حضور پیوسته آنها در آزمون مهارت به عنوان آزمایشگاه هایی شایسته است.
از سوی دیگر، از جمله مزایای درون آزمایشگاهی می توان به تفکر مدیریت آن اشاره کرد، چنانچه مدیریت ارشد آزمایشگاه، به آزمون مهارت به عنوان یک ابزار حیاتی برای حفظ و نگهداری سطح اطمینان وارزیابی عملکرد آزمایشگاه نگاه کند، PT برای آن آزمایشگاه بیشترین ارزش افزوده را خواهد داشت، چه آزمایشگاه برای اهداف تایید صلاحیت به شرکت در آزمون مهارت نیاز داشته باشد، چه بی نیاز باشد. چرا که مدیریت ارشد آزمایشگاه به این یقین رسیده است که نیاز به روش معتبری برای ارزیابی وضعیت آزمایشگاه خود دارد.
تحلیل‌داده‌ها وارزیابی نتایج الگوی‌آزمون مهارت :
به منظور تفسیر نتایج شرکت کنندگان و امکان مقایسه با مقدار تخصیص یافته به قلم PT، نتایج آزمون مهارت باید به آماره‌های عملکردی تبدیل گردند. روش های آماری می توانند از موارد ساده تا تبدیل‌های آماری پیچیده متغیر باشند. ‌آماره ها باید برای آزمون‌های مربوط مناسب و برای مشارکت کنندگان قابل درک باشند یا در یک زمینه خاص دارای سابقه مشخص و اثربخش باشند.
برخی از آماره های مناسب مورد استفاده برای نتایج آزمون های کمی عبارتند از:

الگوهای جاری مرکز آزمون مهارت استاندارد طبق تقویم تقویم PT در حال برگزاری هستند.
الگوهای قابل اجرای مرکز محدود به موارد یاد شده نیست و همواره، با ذکر مشخصه های الگوهای آزمون مهارت قابل اجرا، نسبت به معرفی برنامه های آتی و یا درخواست الگوهای مورد نیاز آزمایشگاهها، اقدام خواهد شد.
همچنین جهت سهولت ارتباط با آزمایشگاههای علاقمند به مشارکت در الگوها ، امکان ثبت نام و ارایه اطلاعات اولیه ایشان از طریق ثبت اطلاعات در سامانه فراهم شده و از آذر 1394 با درج در اخبار و تازه های همین سایت، دعوت به ثبت نام انجام گرفته است.
پیوندها
آدرس
آدرس پژوهشکده: کرج، میدان استاندارد، سازمان ملی استاندارد ایران ، پژوهشکده ارزیابی کیفیت و سامانه های مدیریت
تلفن مستقیم: 3286113 (026)
تلفن غیر مستقیم: 9 -32806031(026) ، داخلی 2701
فاکس: 32861210 (026)
آدرس مرکز آزمون مهارت: کرج، میدان استاندارد، سازمان ملی استاندارد ایران، پژوهشکده ارزیابی کیفیت و سامانه های مدیریت، مرکز آزمون مهارت استاندارد
تلفن مستقیم:32861231 (026)، 32803892 (026)
تلفن غیر مستقیم: 9 -32806031(026) ، داخلی 2786
فاکس: 32861210 (026)
pt@standard.ac.ir

کلیه حقوق این وب سایت محفوظ و متعلق به پژوهشکده ارزیابی کیفیت و سامانه های مدیریت می باشد